Сучасні погляди на використання УФ-опромінення для збереження продуктів харчування (огляд літератури)

Автор(и)

DOI:

https://doi.org/10.24061/3083-5887.j.nmsmme.2026.4.I.2

Ключові слова:

продукти харчування, УФ-випромінювання, консервація, органолептичні властивості, сенсорне сприйняття

Анотація

Безпека продуктів харчування є надзвичайно важливим питанням для харчової промисловості та її послуг через чисельні харчові отруєння, що спричиняються потраплянням в організм людини патогенних мікроорганізмів чи продуктів їх життєдіяльності. Проблема продовольчої безпеки є однією з найважливіших світових проблем сьогодення. Для збереження харчових продуктів людство здавна використовувало різноманітні методи – висушування, засолювання, термічну обробка тощо. Проте всі вони мають ряд недоліків, що впливають на органолептичні властивості продуктів та сенсорне сприйняття споживачами. Попит на здорову та якісну їжу стрімко зростає, що вимагає новітніх підходів до її приготування чи збереження. Обробка ультрафіолетовим випромінюванням останнім часом набирає популярності в харчовій промисловості. Це досить швидкий і дешевий спосіб стерилізації рідких і твердих харчових продуктів, а також високоефективний спосіб дезінфекції поверхонь, води і повітря. Ультрафіолетове випромінювання має значний потенціал щодо застосування в харчовій промисловості як альтернатива традиційній термічній обробці для приготування та збереження різноманітних продуктів харчування. Найбільшою перевагою обробки УФ-світлом при оптимальних умовах її використання для продуктів харчування чи води є практично відсутні зміни різноманітних їх характеристик, що можуть вплинути на органолептичні характеристики їжі чи її сенсорне сприйняття споживачами.
У статті звертається увага на сучасний стан вивчення питання застосування УФ-опромінення для збереження продуктів харчування на всіх етапах їх приготування, транспортування чи консервації. Висвітлено основні переваги та безпеку застосування цього нетермічного методу деконтамінації продуктів харчування від умовно-патогенних та патогенних мікроорганізмів і практично відсутній вплив на органолептичні чи сенсорні властивості їжі, яка оброблена УФ випромінюванням.

Посилання

Snyder AB, Martin N, Wiedmann M. Microbial food spoilage: impact, causative agents and control strategies. Nature Reviews Microbiology. 2024 [дата звернення 20 січ. 2026]; Apr 3;22(9):528–42. http://dx.doi.org/10.1038/s41579-024-01037-x.

Grace D. Burden of foodborne disease in low-income and middle-income countries and opportunities for scaling food safety interventions. Food Security. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; Sep 5;15(6):1475–88. http://dx.doi.org/10.1007/s12571-023-01391-3.

Drebot O, Palapa N, Dikhtyar I. Food security is a global problem of humanity and the main factors affecting it. Agroecological journal. 2024 [дата звернення 20 січ. 2026]; Jul 18;(3):6–17. http://dx.doi.org/10.33730/2077-4893.3.2024.311176.

Sorbo A, Pucci E, Nobili C, Taglieri I, Passeri D, Zoani C. Food Safety Assessment: Overview of Metrological Issues and Regulatory Aspects in the European Union. Separations. 2022 [дата звернення 20 січ. 2026]; Feb 17;9(2):53. http://dx.doi.org/10.3390/separations9020053.

Nasirkhodjaeva D, Yatsenko O, Topildiev S, Bibla I. Global Food Security: Condition, Problems and Areas of Provision. Міжнародна економічна політика. 2022 [дата звернення 20 січ. 2026]; Dec 1;(37):7–37. http://dx.doi.org/10.33111/iep.2022.37.01.

Priss O. The Development of the World Economy and the Impact of the Global Food Crisis 2022-2023. Economic Affairs. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; Feb 12;68(1s). http://dx.doi.org/10.46852/0424-2513.1s.2023.5.

Gupta AK, Chaudhary A. Food poisoning: causes, its effects and control. INWASCON Technology Magazine. 2022 [дата звернення 21 січ. 2026]; 4:59–61. http://dx.doi.org/10.26480/itechmag.04.2022.59.61.

Adeyeye SAO, Ashaolu TJ, Babu AS. Food Drying: A Review. Agricultural Reviews. 2022 [дата звернення 21 січ. 2026]; Jul 30;(Of). http://dx.doi.org/10.18805/ag.r-2537.

Deak T, Mohácsi-Farkas C. Thermal Treatment. Food Safety Management. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; 405–19. http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-820013-1.00008-5.

Azizi-Lalabadi M, Moghaddam NR, Jafari SM. Pasteurization in the food industry. Thermal Processing of Food Products by Steam and Hot Water. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; 247–73. http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-818616-9.00009-2.

Dash KK, Fayaz U, Dar AH, Shams R, Manzoor S, Sundarsingh A, et al. A comprehensive review on heat treatments and related impact on the quality and microbial safety of milk and milk-based products. Food Chemistry Advances. 2022 [дата звернення 20 січ. 2026]; Oct;1:100041. http://dx.doi.org/10.1016/j.focha.2022.100041.

Deak T, Mohácsi-Farkas C. Thermal Treatment. Food Safety Management. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; 405–19. http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-820013-1.00008-5.

Titikshya S, Sahoo M, Kumar V, Naik SN. Microbial Inactivation with Heat Treatments. Thermal Food Engineering Operations. 2022 [дата звернення 20 січ. 2026]; Mar 28;45–74. http://dx.doi.org/10.1002/9781119776437.ch2.

Galanakis CM. The Future of Food. Foods. 2024 [дата звернення 20 січ. 2026]; Feb 6;13(4):506. http://dx.doi.org/10.3390/foods13040506.

Li M, Zhou C, Wang B, Zeng S, Mu R, Li G, et al. Research progress and application of ultrasonic- and microwave-assisted food processing technology. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety. 2023 [дата звернення 21 січ. 2026]; Jun 22;22(5):3707–31. http://dx.doi.org/10.1111/1541-4337.13198.

Onyeaka H, Miri T, Hart A, Anumudu C, Nwabor OF. Application of Ultrasound Technology in Food Processing with emphasis on bacterial spores. Food Reviews International. 2021 [дата звернення 20 січ. 2026]; Dec 6;39(7):3663–75. http://dx.doi.org/10.1080/87559129.2021.2013255.

Saulais L, Corcuff R, Boonefaes E. Natural and healthy? Consumers knowledge, understanding and preferences regarding naturalness and healthiness of processed foods. International Journal of Gastronomy and Food Science. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; Mar;31:100662. http://dx.doi.org/10.1016/j.ijgfs.2023.100662.

Talib A, Samad A, Hossain MJ, Muazzam A, Anwar B, Atique R, et al. Modern trends and techniques for food preservation. Food and Life. 2024 [дата звернення 21 січ. 2026]; Mar 30;2024(1):19–32. http://dx.doi.org/10.5851/fl.2024.e6.

Kumar S, Mukherjee A, Mitra A, Halder D. Emerging Technologies in Food Preservation. CRC Press; 2023 [дата звернення 21 січ. 2026]. http://dx.doi.org/10.1201/9781003147978.

Osypova L, Zhmud A, & Kovalenko L. (2025). Use of innovative approaches to preserve the nutritional value of products during heat treatment. Innovations and Technologies in the Service Sphere and Food Industr. 2025 [дата звернення 20 січ. 2026]; Feb 19;(1(15)):27–32. http://dx.doi.org/10.32782/2708-4949.1(15).2025.5.

Lisboa HM, Pasquali MB, dos Anjos AI, Sarinho AM, de Melo ED, Andrade R, et al. Innovative and Sustainable Food Preservation Techniques: Enhancing Food Quality, Safety, and Environmental Sustainability. Sustainability. 2024 [дата звернення 21 січ. 2026]; Sep 21;16(18):8223. http://dx.doi.org/10.3390/su16188223.

Biasin M, Strizzi S, Bianco A, Macchi A, Utyro O, Pareschi G, et al. UV and violet light can Neutralize SARS-CoV-2 Infectivity. Journal of Photochemistry and Photobiology. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jun;10:100107. http://dx.doi.org/10.1016/j.jpap.2021.100107.

Guerrero S, Schenk M, Fenoglio D, Andreone A, Kozono ML. Ultraviolet light for food and beverage preservation: exploring the latest advancements and potential challenges ahead. Innovative Food Packaging and Processing Technologies. 2025 [дата звернення 22 січ. 2026]; 45–107. http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-323-91742-1.00014-3.

Guerrero SN, Ferrario M, Schenk M, Fenoglio D, Andreone A. Ultraviolet Light. Electromagnetic Technologies in Food Science. 2021 [дата звернення 20 січ. 2026]; Nov 18;128–80. http://dx.doi.org/10.1002/9781119759522.ch6.

Wang J, Chen J, Sun Y, He J, Zhou C, Xia Q, et al. Ultraviolet-radiation technology for preservation of meat and meat products: Recent advances and future trends. Food Control. 2023 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jun;148:109684. http://dx.doi.org/10.1016/j.foodcont.2023.109684.

Tchonkouang RD, Lima AR, Quintino AC, Cristofoli NL, Vieira MC. UV-C Light: A Promising Preservation Technology for Vegetable-Based Nonsolid Food Products. Foods. 2023 [дата звернення 20 січ. 2026]; Aug 27;12(17):3227. http://dx.doi.org/10.3390/foods12173227.

Pandiselvam R, Barut Gök S, Yüksel AN, Tekgül Y, Çalişkan Koç G, Kothakota A. Evaluation of the impact of UV radiation on rheological and textural properties of food. Journal of Texture Studies. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Mar 10;53(6):800–8. http://dx.doi.org/10.1111/jtxs.12670.

Rajasekaran B, Murugan G, Venkatachalam K. Impact of UV Irradiation on the Color Profile of Food. Non-Thermal Food Processing Technologies. 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]; Aug 13;201–21. http://dx.doi.org/10.1201/9781003486916-8.

Sardar NR. Ultraviolet light food processing: A mini concept. Emergent Life Sciences Research. 2023 [дата звернення 22 січ. 2026]; 09(01):49–53. http://dx.doi.org/10.31783/elsr.2023.914953.

Semenov AO, Popov SV, Sahno TV, Tarasenko DS. Ul’trafiolet: sfery vykorystannja ta dzherela vyprominjuvannja. Monografija. Poltava: PP «Astraja»;2023 [дата звернення 20 січ. 2026]. 190.

Chiozzi V, Agriopoulou S, Varzakas T. Advances, Applications, and Comparison of Thermal (Pasteurization, Sterilization, and Aseptic Packaging) against Non-Thermal (Ultrasounds, UV Radiation, Ozonation, High Hydrostatic Pressure) Technologies in Food Processing. Applied Sciences. 2022 [дата звернення 20 січ. 2026]; Feb 20;12(4):2202. http://dx.doi.org/10.3390/app12042202.

Yemmireddy V, Adhikari A, Moreira J. Effect of ultraviolet light treatment on microbiological safety and quality of fresh produce: An overview. Frontiers in Nutrition. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jul 22;9. http://dx.doi.org/10.3389/fnut.2022.871243.

Leonov YuI, Vergolyas MR, et al. Ways of improving the method of using UV radiation for disinfecting drinking water (literature review). Ukrainian Journal of Occupational Health. 2023 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jun 30;2023(2):151–60. http://dx.doi.org/10.33573/ujoh2023.02.151.

Salazar F, Pizarro-Oteíza S, Kasahara I, Labbé M. Effect of ultraviolet light-emitting diode processing on fruit and vegetable-based liquid foods: A review. Frontiers in Nutrition. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Nov 29;9. http://dx.doi.org/10.3389/fnut.2022.1020886.

Salazar-Zúñiga MN, Lugo-Cervantes E, Rodríguez-Campos J, Sanchez-Vega R, Rodríguez-Roque MJ, Valdivia-Nájar CG. Pulsed Light Processing in the Preservation of Juices and Fresh-Cut Fruits: A Review. Food and Bioprocess Technology. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Aug 15;16(3):510–25. http://dx.doi.org/10.1007/s11947-022-02891-4.

Sunil CK, Goyal MR, Birwal P, Mahendran R. Nonthermal Light-Based Technologies in Food Processing. Apple Academic Press; 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]. http://dx.doi.org/10.1201/9781003503743.

Nguyen T, Palmer J, Loo T, Shilton A, Petcu M, Newson HL, et al. Investigation of UV light treatment (254 nm) on the reduction of aflatoxin M1 in skim milk and degradation products after treatment. Food Chemistry. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Oct;390:133165. http://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2022.133165.

Hales BR, Walsh MK, Bastarrachea LJ. Synergistic effect of high intensity ultrasound, UV-A light, and natural preservatives on microbial inactivation in milk. Journal of Food Processing and Preservation. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jan 27;46(3). http://dx.doi.org/10.1111/jfpp.16392

Darré M, Vicente AR, Cisneros-Zevallos L, Artés-Hernández F. Postharvest Ultraviolet Radiation in Fruit and Vegetables: Applications and Factors Modulating Its Efficacy on Bioactive Compounds and Microbial Growth. Foods. 2022 [дата звернення 22 січ. 2026]; Feb 23;11(5):653. http://dx.doi.org/10.3390/foods11050653.

Lisboa HM, Pasquali MB, dos Anjos AI, Sarinho AM, de Melo ED, Andrade R, et al. Innovative and Sustainable Food Preservation Techniques: Enhancing Food Quality, Safety, and Environmental Sustainability. Sustainability. 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]; Sep 21;16(18):8223. http://dx.doi.org/10.3390/su16188223.

Singh C, Joshi NU, Kumar R, Neha, Kumar A. Ultraviolet Rays in Food Processing. Nonthermal Food Engineering Operations. 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]; May 23;435–85. http://dx.doi.org/10.1002/9781119776468.ch13.

Pihen C, Paris MJ, López-Malo A, Ramírez-Corona N. Microbial Food Safety Through Emerging Technologies Based on Ultraviolet Light for Liquid Food Processing. Contributions of Chemical Engineering to Sustainability. 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]; 21–70. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-031-55594-7_2.

Rabbani A, Ayyash M, D’Costa CDC, Chen G, Xu Y, Kamal-Eldin A. Effect of Heat Pasteurization and Sterilization on Milk Safety, Composition, Sensory Properties, and Nutritional Quality. Foods. 2025 [дата звернення 22 січ. 2026]; Apr 14;14(8):1342. http://dx.doi.org/10.3390/foods14081342.

Liu X, Zhou K, Chen B, Xie Y, Ma Y, Zhou H, et al. Insight into the evolution of textural properties and juiciness of ready-to-eat chicken breasts upon different thermal sterilization: From the perspective of protein degradation. Journal of Texture Studies. 2024 [дата звернення 22 січ. 2026]; May 22;55(3). http://dx.doi.org/10.1111/jtxs.12835.

Wu M, Zhang S, Long R, Mintah BK, Dabbour M, Ma H, et al. Research Progress on the Effects of Thermosonication on the Sterilization and Quality of Liquid Foods. Journal of Food Process Engineering. 2025 [дата звернення 22 січ. 2026]; Jul;48(7). http://dx.doi.org/10.1111/jfpe.70189.

Jaiswal M., Debbarma M., Makroo H. A., Koutchma T., Srivastava B. Food Preservation Using Ultraviolet Light. In Emerging Technologies in Food Preservation (pp. 159-198). CRC Press; 2023 [дата звернення 22 січ. 2026]. http://dx.doi.org/10.1201/9781003147978.

Hamouda SA, Alshawish NK, Abdalla YK, Ibrahim MK. Ultraviolet Radiation: Health Risks and Benefits. Saudi Journal of Engineering and Technology. 2022 [дата звернення 9 лют. 2026]. Nov 18;7(10):533–41. http://dx.doi.org/10.36348/sjet.2022.v07i10.001.

Görlitz M, Justen L, Rochette PJ, Buonanno M, Welch D, Kleiman NJ, et al. Assessing the safety of new germicidal-far-UVC-technologies. Photochemistry and Photobiology. 2023 [дата звернення 9 лют. 2026]. Nov 6;100(3):501–20. http://dx.doi.org/10.1111/php.13866.

Matthew UO, Nwanakwaugwu AC, Kazaure JS, Nwamouh UC, Haruna K, Okafor NU, et al. Ultra Violet (UV) Light Irradiation Device for Hospital Disinfection. International Journal of Information Communication Technologies and Human Development. 2022 [дата звернення 9 лют. 2026]. Nov 18;14(1):1–24. http://dx.doi.org/10.4018/ijicthd.313978.

Mugiharto L, Sudiarso A, Simbolon L, Suparlan S, Pasadena W. UV-C Technology to Support Air Quality For Safety Work and Security From Biological Agent Threats. Elkawnie. 2022 [дата звернення 9 лют. 2026]. Jun 30;8(1):161. http://dx.doi.org/10.22373/ekw.v8i1.12028.

Cherrie JW, Cherrie MPC. Workplace exposure to UV radiation and strategies to minimize cancer risk. British Medical Bulletin. 2022 [дата звернення 10 лют. 2026]. Aug 17;144(1):45–56. http://dx.doi.org/10.1093/bmb/ldac019.

Patel V, Chesmore A, Legner CM, Pandey S. Trends in Workplace Wearable Technologies and Connected-Worker Solutions for Next-Generation Occupational Safety, Health, and Productivity. Advanced Intelligent Systems. 2021 [дата звернення 10 лют. 2026]. Sep 23;4(1). http://dx.doi.org/10.1002/aisy.202100099.

Palanisamy Y, Kadirvel V, Ganesan ND. Recent technological advances in food packaging: sensors, automation, and application. Sustainable Food Technology. 2025 [дата звернення 10 лют. 2026]. 3(1):161–80. http://dx.doi.org/10.1039/d4fb00296b.

Henning A, J. Downs N, Vanos JK. Wearable ultraviolet radiation sensors for research and personal use. International Journal of Biometeorology. 2021 [дата звернення 10 лют. 2026]. Nov 7;66(3):627–40. http://dx.doi.org/10.1007/s00484-021-02216-8.

##submission.downloads##

Надіслано в редакцію

2026-01-24

Прийнято до друку

2026-02-17

Опубліковано

2026-06-17

Як цитувати

Міхєєв, А. (2026). Сучасні погляди на використання УФ-опромінення для збереження продуктів харчування (огляд літератури). Природничі, математичні науки та освіта в медицині, 4(1), 16–30. https://doi.org/10.24061/3083-5887.j.nmsmme.2026.4.I.2